JESUS-SEMINAR:
stemmen over de woorden van Jezus

Rood, roze, grijs of zwart? Wat zou het worden? Het moment van de stemming was aangebroken. Zojuist werd er nog hevig gediscussieerd, maar toen was het stil geworden. Ieder voelde het belang van het moment. Het plastic bakje ging rond waarin de gekleurde steentjes gedeponeerd moesten worden. De 77 geleerden van het Jesus Seminar zagen er niet uit alsof zij een gezelschapsspel deden. Nee, zij stemden erover wat Jezus echt gezegd en gedaan had en wat niet. Rood is "That's Jesus! ". Zwart is: "There's been some mistake! ". Roze was: "Like Jesus" (waarschijnlijk) en grijs was: "Maybe".

Het Jesus Seminar werd aan het einde van de twintigste eeuw een begrip in Amerika. Zodra het wetenschappenlijk gezelschap weer eens bijeen was voor een volgend seminar in het Flamingo Resort Hotel in Santa Rosa (Californië) waren er ook de journalisten die de resultaten wereldkundig maakten. Er was al veel werk verzet. Jezus sprak nooit het Onze Vader uit zoals wij het bidden. Het is volgens de stemming van het Jesus Seminra een compositie van echte en onechte Jezuswoorden, achteraf door zijn leerlingen in elkaar gezet. Een opstanding, zo concludeerd het Jesus Seminar, is er nooit geweest en ook geen Judas.

In 1993 verscheen The Five Gospels - what did Jesus really say? Hierin werd vastgesteld dat 18 procent van de uitspraken van Jezus, zoals vermeld in de evangeliën, ook werkelijke uitspraken van Hem zijn (rood en roze). Maar hierbij bleef het niet. In 1998 volgde The Acts of Jesus - what did Jesus really do? Intussen had men de smaak aardig te pakken, want in dit deel haalde van de 176 handelingen van Jezus (wonderen, tekenen) slechts 16 procent het keurmerk van echtheid. Het was duidelijk: het Jesus Seminar ging niet over één nacht ijs bij de verwezenlijking van haar ideaal om aan het begin van het nieuwe millennium een nieuw en vooral waarheidsgetrouw Jezusbeeld neer te zetten. Het moest nu maar eens afgelopen zijn met dat Jezusbeeld van 2000 jaar oud.

En nu, in 2004, wordt er nog steeds vergaderd in het Flamingo Resort Hotel. Sterker het Seminar heeft zijn activiteiten opgevoerd, want nu worden er in heel Noord-Amerika bijeenkomsten belegd om de wetenschappelijke resultaten te delen met wie het maar horen wil, in kerken, scholen, vergaderzalen. Hot item is hierbij wat dit alles betekent voor de toekomst van het christelijk geloof.

De vraag dringt zich op: Maar is dit nog wetenschap? Is dit nog serieus te nemen? Ja, voor- en tegenstanders zijn te betrokken om het als een grap te kunnen beschouwen. Tegenover de ernst van de fellows van het Seminar staat niet zelden de woede van christenen die geen redelijk antwoord hebben op het dilemma waarin men verkeert. Dat dilemma is nog steeds: Als Jezus' woorden en daden werden opgeschreven na een mondelinge overlevering bij zijn leerlingen, wat is er dan nog over van wat er echt gezegd en gedaan is door Hem? Dan kan men met een grote zekerheid verwachten dat fouten in de tekst zijn binnengeslopen, verhalen verdraaid zijn en overdrijvingen zijn binnengesluisd. Als de evangelien eerst mondeling zijn overgeleverd dan kan men verwachten dat er fouten en onjuistheden in de evangelien staan.

Ondergronds dringt deze problematiek zich overal op in het christendom, ook in Europa, ook in Nederland. Iedere theoloog wordt tijdens zijn opleiding met deze problematiek geconfronteerd. Veel predikanten laten regelmatig iets doorschemeren van deze knagende vragen in zijn preken.

Wat heeft de orthodoxie te bieden in dit alles? Hoewel de orthodoxe theologie niet zo ver gaat dat er verhalen bijbedacht zijn, vaart zij toch een koers die voor haarzelf grote gevolgen heeft in de toekomst. In de orthodoxe theologie wordt zeer vaak het idee van de mondelinge overlevering bevestigd met de goed bedoelde bewering dat, hoewel de oorspronkelijke woorden van de sprekers veranderd zijn in de evangeliën, ze toch de bedoeling van de Heilige Geest weergeven.

Maar daarmee stemt de orthodoxie er eigenlijk mee in dat we niet de woorden van Jezus meer bezitten. En dat is erg, heel erg. Zijn de christenen dan niet als Maria Magdalena die vertwijfeld uitriep: "Zij hebben mijn Here weggenomen en ik weet niet waar ze hem gelegd hebben?"

Om voor dit dilemma een evangelisch alternatief te bieden werd "De vastheid van het gesproken Woord" geschreven. Niet om hen die het bij het verkeerde eind hebben, eens goed de oren te wassen, maar om het hart van de gelovige tegemoet te komen die een antwoord wil hebben op dit bijna dramatische vraagstuk. Als auteur zal ik buitengewoon verheugd zijn als het in dit boek aangedragen feitenmateriaal harten zal overtuigen van een compleet andere werkelijkheid achter de vier evangeliën. Ja, achter het Nieuwe Testament. Een werkelijkheid die met één woord samengevat kan worden: documentatie (in plaats van mondelinge overlevering). Want alleen overtuigde harten maken gelovigen die overtuigend zijn, zodat de echte Jezus gezien kan worden.

B.J.E. van Noort