Wie versloeg nu Goliath?

'Hij heette Goliath uit Gath. ... Zo overwon David de Filistijn met een slinger en een steen' (1 Sam. 17:4 en 50)

'Opnieuw was er strijd met de Filistijnen te Gob; en Elhanan, de zoon van de Bethlehemiet Jaäre-Oregim, versloeg de Gathiet Goliath die een speer had met een schacht als een weversboom' (2 Sam. 21:19)

'... en Elhanan, de zoon van Jaïr, versloeg Lachmi, de broer van de Gathiet Goliath die een spies had met een schacht als een weversboom' (1 Kron. 20:5)

Hoewel de reus Goliath verslagen is, lijkt hij nog steeds rond te spoken. Want nog steeds speelt hij de mensen parten, zoals blijkt uit de volgende vragen die veel geleerden zich stellen: Versloeg David Goliath (1 Sam. 17:4), of versloeg Elhanan Goliath (2 Sam. 21:19)? Versloeg Elhanan Goliath (2 Sam. 21:19), of versloeg hij de broer van Goliath (1 Kron. 20:5)?

Op de vraag: 'Wie versloeg Goliath?' bestaat eigenlijk maar één klassiek antwoord: Dat was David. Niet alleen is dit antwoord te geven door iedereen die wel eens een bijbels verhaal heeft gehoord, maar ook door wie geen bijbelverhalen kent. De uitdrukking 'Het is David tegen Goliath', is spreekwoordelijk in onze taal als het gaat om een ongelijk gevecht van een minderheid tegen een overmachtige vijand.

Sinds de opstelling van de tegenstrijdighedencatalogus (van het boek Kronieken) in de zeventiger jaren van de vorige eeuw prijkt het Goliathprobleem daarin op een prominente plaats. Het haalde zelfs het omstreden rapport over het Schriftgezag van de voormalige Gereformeerde Kerken synodaal: 'In een volksverhaal komt het er niet zo op aan wie de held is geweest die Goliath versloeg: David (1 Sam. 17) of Elhanan (2 Sam. 21:19). Het gaat in dit verhaal om de eer van God, Die zijn volk op wonderbaarlijke wijze verloste (vgl. 1 Sam. 17:47). Welke mens daarbij een rol speelde, is minder blangrijk dan de triomf van God en Zijn volk.' (God met ons, 1979, p. 65) Het lijkt erop dat de schrijvers van het rapport zich hebben neergelegd bij een voor hen onoplosbaar probleem.

De onoplosbaarheid ervan schuilt in hun karakterisering 'volksverhaal'. Als we te maken hebben met volksverhalen in de bijbel, dan moet het wel zo zijn dat men zich door de tijd heen is gaan vergissen in namen. Of dat men het verslaan van Goliath door één van Davids mannen later is gaan toeschrijven aan David zelf om hem te eren. Tja, en dan is het natuurlijk nooit meer te achterhalen wat er echt gebeurd is. Dit raakt direct de waarde van het christelijk geloof omdat dit is gebaseerd op heilsfeiten. Als de feiten in de bijbel onduidelijk zijn geworden, zijn de heilsfeiten dat ook. Zij kunnen onmogelijk meer een vaste basis zijn voor het geloof. Maar gelukkig hoeft niemand zich bij deze sombere vorm van christelijk geloven neer te leggen.

De bijbel bestaat nu eenmaal niet uit volkverhalen, maar uit profetische teksten. Profetisch vanwege het profetisch handelen (of juist niet) van de beschreven personen en vanwege de profetische documentatie. Schrijvers die opgeleid waren aan profetenscholen verzamelden voor paleis- en tempelarchieven nauwkeurige informatie. Ter plaatse maakten zij aantekeningen van gebeurtenissen en noteerden zij getuigenissen van betrokkenen. Bijbelse teksten zijn daardoor vaak beknopt (op het houterige af), maar wel uiterst nauwkeurig. Zo ook hier.

Onder de Filistijnen bestond er een familie van krachtpatsers die afstamden van een zekere Rafa te Gath. In de gevechten die David moest voeren, doken deze geduchte tegenstanders geregeld op. Het is mogelijk om aan te nemen dat er in één familie (van Rafa) verschillende zonen Goliath hebben geheten, maar waarschijnlijk is dat niet. Toch is daarmee de verklaring niet uitgeput. Het woord Goliath betekent: glanzende, schitterende. Daarbij komt dat aan de naam Goliath altijd de naam 'uit Gath' of 'de Gathiet' is toegevoegd en dat is nooit het geval bij de andere zonen van Rafa die bij name worden genoemd. Met andere woorden, we hebben in de naam 'Goliath uit Gath' zeker te maken met een eretitel: de Schitterende uit Gath. Er is weinig fantasie voor nodig dat alleen de gevaarlijkste vechter uit de stad Gath zich deze kampioenstitel kon toeëigenen.

Conclusie: David versloeg ooit een Goliath uit Gath (1 Sam. 17:50) en ook Elhanan, de zoon van de Bethlehemiet Jaäre-Oregim, versloeg een Goliath uit Gath (2 Sam. 21:19). Een andere Elhanan, de zoon van Jaïr, versloeg Lachmi, de broer van een Goliath uit Gath (1 Kron. 20:5). Dit laatste was bepaald geen kleinigheid want die Lachmi had een speer als een weversboom. Wie zo'n speer kon tillen en werpen beschikte over buitengewone kracht en nomineerde zich daarmee als een toekomstige Goliath uit Gath.

B.J.E. van Noort